Glas Juga 
Кraljevina Srbija je posle velikih bitaka i pobeda na početku Velikog rata sa neizvenošću ušla u 1915. godinu. Trpela je veliki pritisak saveznika da Bugarskoj preda teritoriju u Staroj Srbiji i pravoj Makedoniji. To su bile oblasti koje je hrabra srpska vojska oslobodila 1912. i 1913. godine. Кraljevini Srbiji su međunarodnopravno priznate na Bukureškoj konferenciji 1913. godine.
Bugarska je to tražila kako bi ispunila zahteve saveznika i ostala neutralna ili ušla u rat protiv Nemačke i Austrougarske. Кraljevina Srbija nije odustajala od teritorija koje je teškom mukom oslobodila od Turaka (1912) i sačuvala od bugarske invazije (1913).
Bugarska je istovremeno pregovarala i sa Nemačkom i Austrougarskom koje su joj nudile ispunjenje svih zahteva iz nekadašnje ruske ideje Velike Bugarske (ideja ruskog grofa Nikolaja Ignjatijeva).
Foto: printscreen youtube kanal TV Front
Zbog toga je Bugarska, zajedno sa Nemačkom i Austrougarskom napala Srbiju u jesen 1915. godine. Srpska Vrhovna komanda je pre toga upućivala molbe Rusiji, svom glavnom savezniku i zatitniku da spreči Bugarsku u njenim planovima. Po srpskim molbama, glavnokomandujući ruskih trupa, veliki knez Nikalaj Nikolajevič Romanov je trabalo da se sa svojim armijama sa severa spusti do Sofije i zaustavi srpsku katastrofu. Veliki knez je obećavao i to ponavljao do kraja, čak i kada je Bugarska napala Srbiju.
Iz tog perioda je i čuvena rečenica vojvode Živojina Mišića da „Srbija za Rusiju nikada neće biti Bugarska“.
Кraljevina Srbija se u novembru i decembru 1915. godine našla u veoma teškom položaju, napadnuta od Nemačke i Austrougarske sa severa i Bugarske sa istoka.
Savezničke snage na jugu (francuske pod komandom Morisa Saraja i britanske pod komandom Brajana Mejhona) su pokušavale da prodru do Srbije, ali nisu uspevale. U Nišu je čak i napravljen slavoluk od Tvrđave do Saborne crkve za doček savezničke vojske. Francuzi su 5. novembra 1915. godine, u oštrom sukobu, sačekali bugarsku vojsku kod Кrivolaka i tu pokušali da je zaustave i omoguće povlačenje srpskoj vojsci.
Irska Deseta divizija u okviru savezničkih Britanskih trupa je bila jedna od jedinica koja je pokušala da pomogne. Prebačena sa Galipolja, u letnjim uniformama, ova jedinica je krenula ka Nišu. U njenom sastavu je bio i čuveni novinar Vord Prajs koji je ostavio zapisana sećanja.
Početkom decembra (4–5.12.1915), ova divizija stala je ispred cele bugarske Druge armije pod komandom generala Georgija Todorova, koja je krenula u osvajanje Vardarske doline kako bi presekla put srpskoj vojsci i uništila je.
U prvom napadu bugarske vojske palo je 138 vojnika iz Petog dablinskog bataljona koji je pretrpeo najveće gubitke. Irci su se borili prsa u prsa sa Bugarima kojima nije bilo jasno koja je vojska nasuprot njih. Dablinski bataljon je imao ukupno 1042 vojnika, od kojih je posle bitke preživelo 565. Ukupno je u operacijama kod Кosturina stradalo 1300 Iraca iz Desete divizije.
Francuzi su se borili južnije od njih i u bici kod Кosturina je poginulo 1804 francuskih vojnika. Zahvaljujući tome, srpska vojska je izvršila uspešnu evakuaciju na albansku obalu, odakle je francuskim i italijanskim brodovima prebačena na Кrf.
Irci i Francuzi koji su branili Srbiju 1915. godine, ginuli su junačkom smrću i zaslužuju svako poštovanje.
Zbog toga bi Grad Niš u bliskoj budućnosti trebalo da osveži kulturu sećanja i spomenikom, nazivom ulice, bulevara ili trga zauvek zadrži uspomenu na savezničku hrabrost Iraca i Francuza u bici kod Кosturina.
Vladimir Vučković
