Violeta Milićević 
Zavod za zaštitu spomenika kulture Niš nastavlja sa sprovođenjem zaštitnih arheoloških iskopavanja na trasi Železničke obilaznice oko Niša, i to na arheološkom lokalitetu Novosel, u ataru sela Malča. Reč je o obimnom i složenom arheološkom poduhvatu koji se realizuje u okviru priprema za izgradnju nove železničke infrastrukture.
Kako je saopštio Aleksandar Aleksić, mr arheologije i konzervator-istraživač savetnik, arheološki lokalitet Novosel predstavlja naselje iz eneolitskog perioda, koje je, prema dosadašnjim saznanjima, nastalo i razvijalo se nakon korišćenja rondela na arheološkom lokalitetu Orničje.
Foto: ZZSK Niš
– Lokalitet Novosel direktno je povezan sa punim razvojem života na eponimnim arheološkim lokalitetima Bubanj i Velika Humska Čuka kod Niša. Prema preliminarnim podacima, može se konstatovati da se radi o naselju koje pripada kulturnoj grupi Černavoda III – navodi Aleksić.
Dodaje da će bliži i precizniji podaci o karakteru i značaju naselja biti prikupljeni nakon završetka zaštitnih arheoloških iskopavanja.
Foto: ZZSK Niš
Zaštitna arheološka iskopavanja na lokalitetu Novosel sprovode se na ukupnoj površini od oko 15.000 kvadratnih metara, u dužini od oko 500 metara, i to isključivo u okviru trase Železničke obilaznice. Iako se arheološki lokalitet prostire i severno i južno od same trase, iskopavanja su ograničena na prostor predviđen za izgradnju pruge.
Podsećanja radi, Zavod za zaštitu spomenika kulture Niš prethodno je sproveo kompletna zaštitna arheološka iskopavanja na lokalitetu Orničje, K.O. Malča, koji je u stručnoj javnosti prepoznat kao nesvakidašnji i neuobičajen arheološki lokalitet – rondel, sa sistemom rovova i palisada u vidu koncentričnih krugova.
Aktuelna zaštitna arheološka iskopavanja Zavod realizuje u saradnji sa Arheološki institut Beograd i Narodni muzej Niš, uz punu podršku naručioca – Ekstra Auto Transport Vrbas d.o.o. i Infrastruktura Železnice Srbije.
Rukovodilac i korukovodioci zaštitnih arheoloških iskopavanja su mr Aleksandar Aleksić iz Zavoda za zaštitu spomenika kulture Niš, dr Aleksandar Kapuran iz Arheološkog instituta u Beogradu i MA Slobodan Mitić iz Narodnog muzeja Niš.
Foto: ZZSK Niš
Iz Zavoda ističu da je na prostoru arheoloških lokaliteta na trasi Železničke obilaznice oko Niša neophodno sprovesti potpuna arheološka iskopavanja, kako bi se omogućila realizacija izgradnje pruge. Upravo zbog toga, radovi se odvijaju prema prioritetima projekta izgradnje, ali u izuzetno otežanim terenskim uslovima.
Obilne padavine u periodu od oktobra do decembra 2025. godine, kao i tokom januara i februara 2026. godine, dodatno otežavaju sprovođenje iskopavanja, dok je dolazak do terena moguć isključivo uz pomoć terenskih vozila.
Uprkos svemu, arheološka iskopavanja na trasi Železničke obilaznice oko Niša predstavljaju jedna od najvećih arheoloških istraživanja koja je Zavod organizovao od svog osnivanja 1966. godine – kako po broju angažovanih arheologa (više od 25), tako i po obimu istraživanja (preko 17.000 kvadratnih metara), ali i po primeni najsavremenije tehnologije u oblasti zaštite arheološkog nasleđa.
Foto: ZZSK Niš
Kako ističu iz Zavoda, ova iskopavanja na simboličan način predstavljaju i najavu obeležavanja 60 godina postojanja institucije koja decenijama čuva i proučava bogato arheološko nasleđe Niša i njegove okoline.
