Violeta Milićević Filmski susreti u Nišu, danas jedna od najdugotrajnijih filmskih manifestacija u Srbiji, svoje začetke imaju još 1966. godine, kada je ideja da grad postane centar domaće filmske umetnosti postala stvarnost. Festival je dugo bio simbol ne samo projekcija filmova, već i slavlja glume, druženja umetnika i publike.
Od ideje do prve projekcije
„Ideja da se krene sa Filmskim susretima krenula je 1966. godine. Ta godina i 60-te godine su, ajde da kažemo, neko zlatno doba niškog filma. Tada se film nalazio na vrhuncu popularnosti“, objašnjava istoričar Igor Rakić.
Prema njegovim rečima, u to vreme **Savet za kulturu Skupštine opštine Niš predložio je da filmsko preduzeće Slavica film formira komisiju za selekciju filmova kako bi program bio što kvalitetniji. Međutim, direktor Slavica filma, Stanko Tasić, u početku se protivio toj ideji jer je smatrao da bi selekcija — umesto umetničkog — stavljala naglasak na komercijalnu vrednost filmova. Rakić navodi da se Tasić ipak složio s izradom Saveta, ali sa stavom da on ne treba da utiče na program bioskopa i distribuciju.
„Tako je odlučeno da se Filmski susreti prvi put organizuju početkom avgusta 1966., uz naglasak na glumu i glumce — koncept koji će ostati ključan za festival i decenijama kasnije. Bio je to festival koji nije vrednovao samo režiju ili produkciju, već pre svega umetničke doprinose glumaca.“
Foto: Istorijski arhiv Niš
Festival kao platforma za premijere i susrete
U svojim prvim godinama, festival je postao mesto gde se premijerno prikazuju važna domaća filmska ostvarenja i gde se publika neposredno upoznaje sa autorima i glumcima. Rakić podseća da su u tom periodu u Nišu prikazivani filmovi koji su kasnije postali važni delovi jugoslovenske kinematografije:
- Orlovi rano lete rediteljke Soje Jovanović, koja je čak dolazila u Niš i pred publikom govorila o nastanku filma;
- film Lažiljevica Igora Pretnera sa Ajdom Potokar;
- kao i film Roj Miće Popovića, koji je u početku bio zabranjen, pa kasnije omogućena njegova projekcija.
Niš je tada potpisao sporazume sa velikim filmskim kućama Avala film i Morava filmom iz Beograda kako bi grad postao mesto premijera i kulturnih dešavanja.
Organizacija i nagrade
Prema istorijskim izvorima, organizacija prvih Filmskih susreta bila je izazovna — finansijska sredstva su često kasnila, a sredstva su dolazila od niških firmi i radnih organizacija. Nagrade koje su dodeljivane na festivalu nisu bile novčane kao danas, već su bile povelje — Car Konstantina i Carice Teodore, koje su se dodeljivale glumcima i umetnicima kao priznanje za njihov doprinos filmskoj umetnosti.
Od svog početka 1966. godine, Filmski susreti u Nišu razvili su se u jednu od najznačajnijih manifestacija domaćeg filma i glume, koja se održava svake godine krajem avgusta na Letnjoj pozornici Niške tvrđave. Festival je jedinstven po tome što je posvećen isključivo ocenjivanju glumačkih ostvarenja u domaćem igranom filmu i okuplja glumce, filmske stvaraoce i publiku u atmosferi koja slavi umetnost glume i filmsku kulturu.
Ovaj tekst deo je projekta „60 godina Filmskih susreta u Nišu: Digitalna hronika jubileja“ koji je sufinansiran sredstvima Grada Niša na Konkursu za sufinansiranje projekata proizvodnje medijskih sadržaja u 2025. godini. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.
