Emilija Marjanović 
Više od polovine romskih naselja u Srbiji nastalo je pre 1945. godine, a mnoga postoje gotovo čitav vek. Ipak, veliki broj objekata u tim naseljima i dalje nema rešen pravni status. To je jedan od ključnih nalaza monitoringa koji je sproveo YUROM Centar, uz ocenu da postojeći propisi nisu dali očekivane rezultate u procesu ozakonjenja.
Prema podacima te organizacije, od 80 zahteva za ozakonjenje podnetih u periodu od 2021. do 2025. godine, rešena su četiri. Kao jedan od glavnih problema navodi se činjenica da su brojni objekti izgrađeni na državnom ili privatnom zemljištu, što otežava ispunjavanje uslova propisanih važećim zakonima.
Monitoring je, kako navode, pokazao i da je građanima često potrebna dodatna pravna i administrativna podrška, jer složene procedure i nepovoljan materijalni položaj otežavaju pokretanje i okončanje postupaka.
Prema procenama YUROM-a, u Srbiji postoji oko 280 urbanih neformalnih romskih naselja i oko 590 nehigijenskih naselja. Njihov broj je, kako se navodi, povećan nakon raseljavanja Roma sa Kosova.
Predstavnik organizacije Osman Balić izjavio je da predloženi zakon o legalizaciji starih i održivih romskih naselja ne bi podrazumevao automatsko ozakonjenje svih objekata, već jasno definisan urbanistički i pravni postupak.
„Reč je o modelu koji predviđa snimanje postojećeg stanja, izradu planova i sprovođenje redovnog postupka legalizacije, uz učešće lokalnih samouprava, građana i stručne javnosti“, naveo je Balić.
Prema predlogu, romsko naselje bi se definisalo kao urbanistička celina sa najmanje deset kuća. U Nišu, kako je rečeno, postoji pet takvih naselja koja bi mogla da uđu u proceduru.
Posebno osetljiva pitanja odnose se na naselja koja se nalaze na zemljištu specifičnog pravnog statusa, poput Jevrejskog groblja ili privatnih parcela. U tim slučajevima predviđa se izrada akcionih planova, a tamo gde ozakonjenje nije moguće – razmatranje modela preseljenja uz saglasnost svih relevantnih aktera.
„I ranije postojale inicijative za sistemsko rešavanje pojedinih lokacija, uključujući planove za izgradnju socijalnih stanova uz podršku međunarodnih fondova“, podseća YUROM.
U pojedinim slučajevima, kako se navodi u izveštaju, vlasnicima objekata je za pokretanje postupka bilo potrebno pribavljanje saglasnosti velikog broja suvlasnika parcela, što dodatno komplikuje proces.
„Predlog zakona ima za cilj da se dugogodišnji problem rešava planski i u skladu sa važećim urbanističkim i pravnim standardima, uz obezbeđivanje pravne sigurnosti za stanovnike i poštovanje prava vlasnika zemljišta“, ističu iz organizacije.
